Pleśń i grzyb w domu – jak się pozbyć?
Pleśń i grzyb w domu nie pojawiają się bez przyczyny. Ciemny wykwit na ścianie, zapach stęchlizny czy odpadający tynk zwykle świadczą o tym, że w przegrodzie lub pomieszczeniu utrzymuje się nadmierna wilgoć. Samo zmycie nalotu albo pokrycie go farbą przyniesie więc co najwyżej krótkotrwały efekt. Aby skutecznie usunąć pleśń ze ściany, trzeba ustalić źródło zawilgocenia, dobrać metodę odgrzybiania do skali problemu i stworzyć warunki, w których mikroorganizm nie będzie mógł ponownie się rozwijać.
Czym różni się pleśń od grzyba?
Z biologicznego punktu widzenia pleśń również należy do grzybów. W codziennym języku określenia „grzyb” i „pleśń” są jednak często używane do opisania zmian o różnym wyglądzie i stopniu zaawansowania. Pleśń na ścianie zwykle tworzy płaski, pylący lub lekko puszysty nalot. Może występować na farbie, tapecie, fugach, silikonie, drewnie i powierzchni tynku. Początkowo zajmuje mały obszar, ale w warunkach podwyższonej wilgotności szybko się rozrasta i wytwarza kolejne zarodniki pleśni.

Potocznie mianem grzyba określa się często bardziej zaawansowane zagrzybienie, które obejmuje głębsze warstwy ściany, drewna lub innych materiałów budowlanych. Jeżeli grzyb wniknął pod farbę, tynk pęcznieje, odspaja się albo wydziela nieprzyjemny zapach, powierzchniowe czyszczenie prawdopodobnie nie wystarczy. Nie zawsze da się odróżnić pleśń od grzyba wyłącznie na podstawie wyglądu. Barwa nalotu nie pozwala też wiarygodnie ustalić konkretnego gatunku ani jego szkodliwości. Ważniejsze są miejsce występowania, zakres zmian, poziom zawilgocenia i stan warstwy wykończeniowej.
Jak rozpoznać pleśń i grzyb na ścianie?
Początek rozwoju grzyba na ścianie łatwo przeoczyć. Pierwsze ślady mogą znajdować się za szafą, pod tapetą, przy listwie przypodłogowej albo w narożniku na suficie. Z czasem niewielkie punkty łączą się w większe, nieregularne plamy.
O obecności grzyba mogą świadczyć:
- czarne, szare, zielone, białe lub żółtawe plamy;
- zapach wilgoci lub stęchlizny;
- mokra albo chłodna powierzchnia ściany;
- odpadająca farba i pęczniejący tynk;
- przebarwienia przy oknach, podłodze lub suficie;
- nalot pojawiający się ponownie po jego umyciu;
- wysolenia i zawilgocenie dolnej części muru.
Warto odróżnić nalot pleśniowy od wykwitów solnych. Sole mają zazwyczaj postać jasnego, suchego i krystalicznego osadu. Same nie są pleśnią, ale ich obecność może wskazywać, że przez mur transportowana jest woda, która pozostawia minerały po odparowaniu.
Czarna pleśń na ścianie
Czarna pleśń może tworzyć pojedyncze kropki, rozległe plamy albo nieregularny nalot. Często pojawia się wokół okien, w narożnikach, na fugach, suficie łazienki i za meblami ustawionymi przy zimnej ścianie zewnętrznej. Nie należy jednak rozpoznawać gatunku grzyba wyłącznie po czarnym kolorze. Różne mikroorganizmy mogą wyglądać podobnie, a wygląd zmiany zależy również od rodzaju podłoża, wilgotności i etapu rozwoju.
Biała, żółta i zielona pleśń
Biała pleśń jest trudniejsza do zauważenia na jasnej farbie lub tynku. Zielony, żółty albo różowawy wykwit może pojawić się na tapetach, drewnie, tkaninach i innych materiałach zawierających substancje organiczne. Niezależnie od koloru nie warto czekać, aż zmiana zajmie większą powierzchnię. Każdy nalot rozwijający się w wilgotnym miejscu wymaga sprawdzenia przyczyny i podjęcia odpowiednich działań.
Jakie są przyczyny powstawania grzyba i pleśni?
Bez wilgoci grzyby pleśniowe nie mają warunków do rozwoju. Najważniejszym etapem walki z grzybem jest więc ustalenie, dlaczego dana powierzchnia została zawilgocona. WHO wskazuje, że trwała wilgoć i rozwój mikroorganizmów wewnątrz budynków powinny być ograniczane przede wszystkim poprzez zapobieganie zawilgoceniu oraz usuwanie jego źródeł.
Wilgoć i brak cyrkulacji powietrza
W łazience, kuchni i sypialni powstają duże ilości pary wodnej. Jeżeli wentylacja nie działa prawidłowo, a mieszkańcy nie mogą regularnie wietrzyć pomieszczeń, wilgotność wzrasta. Ciepłe powietrze styka się następnie z chłodniejszym sufitem, szybą lub ścianą, a para wodna ulega kondensacji.
Pleśń rozwija się szczególnie łatwo w pomieszczeniach o podwyższonej wilgotności oraz w miejscach, w których występuje brak cyrkulacji powietrza. Dotyczy to przestrzeni za dużymi meblami, narożników, wnęk okiennych i słabo ogrzewanych pomieszczeń.
W takiej sytuacji należy sprawdzić drożność kanałów wentylacyjnych, działanie nawiewników oraz sposób użytkowania pomieszczenia. Osuszacz powietrza może okresowo obniżyć wilgotność powietrza, ale nie zastąpi sprawnej wentylacji ani usunięcia przyczyny stałego napływu wody.
Mostki termiczne i zimne powierzchnie
Mostki termiczne to miejsca, przez które ciepło ucieka szybciej niż przez pozostałą część przegrody. Powierzchnia ściany jest tam chłodniejsza, dlatego łatwiej dochodzi do skraplania pary wodnej. Problem często występuje przy nadprożach, wieńcach, połączeniach ścian z dachem, narożnikach i ościeżach okiennych. Pleśń przy oknie może wynikać zarówno z mostka termicznego, jak i niewłaściwego nawiewu, błędów montażowych czy zbyt wysokiej wilgotności w pomieszczeniu.

Przecieki i nieszczelności
Wilgoć na ścianie może być skutkiem nieszczelności dachu, rynny, instalacji wodnej, tarasu albo obróbki blacharskiej. W takim przypadku trzeba najpierw zatrzymać napływ wody, a następnie osuszyć zawilgocone warstwy ściany. Po zalaniu nie wystarczy regularnie wietrzyć mieszkania. Woda może pozostać pod posadzką, w izolacji, tynku lub zabudowie z płyt. Zakres szkody powinien wtedy zostać oceniony za pomocą pomiarów wilgotności.
Podciąganie kapilarne w murach
W starszych budynkach przyczyną powstawania grzyba może być niesprawna lub nieistniejąca izolacja pozioma. Woda z gruntu jest wówczas transportowana przez pory materiału budowlanego ku górze. Typowe objawy to pas wilgoci przy podłodze, odspajający się tynk, wysolenia oraz zmiany obejmujące dolne części ścian parteru lub piwnicy.
Jeżeli pomiary i układ zawilgocenia wskazują na podciąganie kapilarne, warto rozważyć Osuszacz Muru GPL-111 oferowany przez OsuszanieBudynku.com. Rozwiązanie jest przeznaczone do osuszania murów dotkniętych wilgocią kapilarną i powinno stanowić element działania ukierunkowanego na przyczynę problemu.
GPL-111 nie jest natomiast rozwiązaniem na pleśń powstającą wskutek niesprawnej wentylacji, codziennej kondensacji, mostków termicznych, zalania, przeciekającego dachu ani uszkodzonej instalacji. W takich sytuacjach należy zastosować metodę odpowiednią do rzeczywistego źródła wilgoci.
Czy pleśń i grzyb są zagrożeniem dla zdrowia?
Obecność grzyba wpływa nie tylko na wygląd wnętrza i stan materiałów. Zarodniki grzybów oraz fragmenty grzybni mogą unosić się w powietrzu i być wdychane przez mieszkańców. WHO wiąże przebywanie w wilgotnych i zagrzybionych budynkach przede wszystkim z częstszym występowaniem objawów ze strony układu oddechowego, alergii i zaostrzeniem astmy. Materiały Państwowej Inspekcji Sanitarnej wymieniają m.in. kaszel, katar, duszności oraz nasilone reakcje alergiczne.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z astmą, alergiami, przewlekłymi chorobami płuc lub osłabioną odpornością. Wrażliwsze mogą być również dzieci i seniorzy. Jeśli po pojawieniu się grzyba w domu występują nawracające dolegliwości, warto omówić je z lekarzem. Nie ma potrzeby straszenia każdą ciemną plamką, ale zagrzybione ściany nie powinny być ignorowane. Szybka reakcja ogranicza ekspozycję domowników i zmniejsza ryzyko uszkodzenia kolejnych materiałów.
Domowe sposoby na pleśń ze ściany
Domowe sposoby na pleśń można rozważyć wyłącznie przy niewielkich, świeżych zmianach znajdujących się na łatwej do oczyszczenia powierzchni. Nie poradzą sobie z wodą znajdującą się w murze ani z grzybnią, która wnika głęboko pod farbę lub tynk.
Ocet na pleśń
Ocet jest często stosowany do czyszczenia niewielkich nalotów. Może pomóc usunąć powierzchniowe zabrudzenie, ale jego skuteczność zależy od rodzaju mikroorganizmu i materiału. Nie należy traktować go jako zamiennika preparatu przeznaczonego do odgrzybiania ani jako sposobu na usunięcie źródła wilgoci. Przed zastosowaniem wykonaj próbę w mało widocznym miejscu. Nie mieszaj octu z wybielaczem, chlorem ani innymi środkami czyszczącymi.
Soda oczyszczona i woda utleniona
Soda oczyszczona ułatwia mechaniczne oczyszczenie gładkich powierzchni. Woda utleniona może być wykorzystywana na niektórych materiałach, ale również wymaga wcześniejszej próby. Żadna z tych metod nie będzie wystarczająca, jeśli grzyb wniknął w porowaty materiał. Przy zapleśniałej płycie gipsowo-kartonowej, tapecie, izolacji lub miękkim wyposażeniu często bezpieczniej jest usunąć i wymienić porażony element.

Preparat na grzyb na ścianie – jaki wybrać?
Preparat grzybobójczy powinien być przeznaczony do konkretnego podłoża i stosowany dokładnie według instrukcji producenta. Innego środka może wymagać mineralny tynk, a innego fuga, drewno, silikon czy pomalowana powierzchnia ściany.
Przed zakupem sprawdź:
- rodzaj powierzchni, na której można używać produktu;
- czy środek wymaga spłukania;
- zalecany czas działania;
- możliwość odbarwienia farby, tkaniny lub drewna;
- wymagane środki ochrony;
- czas wietrzenia pomieszczenia;
- możliwość ponownego malowania lub tynkowania.
Środki grzybobójcze nie powinny być ze sobą mieszane. Szczególne ryzyko wiąże się z łączeniem preparatów zawierających chlor z innymi produktami. CDC zaleca, aby nie mieszać wybielaczy z amoniakiem ani pozostałymi środkami czyszczącymi, ponieważ mogą powstać niebezpieczne opary.
Jak usunąć grzyb ze ściany? Poradnik krok po kroku
1. Znajdź przyczynę wilgoci
Sprawdź, czy problemem jest wentylacja, kondensacja, mostek termiczny, nieszczelność, awaria instalacji, przeciek albo podciąganie kapilarne. Bez tego usuwanie grzyba ze ściany będzie działaniem doraźnym.
2. Oceń zakres zagrzybienia
Niewielki nalot na twardej powierzchni można zazwyczaj oczyścić samodzielnie. Jeżeli zmiany są rozległe, powracają, znajdują się w izolacji lub instalacji wentylacyjnej albo grzyb wniknął głęboko w materiały budowlane, skontaktuj się ze specjalistą.
EPA przyjmuje orientacyjnie, że samodzielne czyszczenie można rozważyć przy zmianach mniejszych niż około $0{,}9\ \text{m}^2$. Większy obszar, znaczne szkody wodne lub ukryte zagrzybienie wymagają ostrożniejszego podejścia i często profesjonalnej oceny.
3. Zabezpiecz siebie i pomieszczenie
Załóż rękawice, szczelne okulary i dobrze dopasowaną maskę filtrującą co najmniej klasy FFP2. Przy większym zakresie prac wskazana jest wyższa ochrona. CDC zaleca podczas usuwania pleśni co najmniej respirator N95, okulary i rękawice ochronne.
Usuń z pomieszczenia dzieci, zwierzęta i osoby szczególnie wrażliwe. Zabezpiecz wyposażenie, ale nie kieruj wentylatora bezpośrednio na suchy nalot, ponieważ możesz roznieść zarodniki pleśni po mieszkaniu.
4. Usuń porażone materiały
Zdejmij zapleśniałą tapetę, usuń zniszczony silikon i oceń stan tynku. Jeśli grzyb wniknął pod warstwę wykończeniową, może być konieczne skuć tynk z odpowiednim zapasem wokół widocznej zmiany.
Zanieczyszczone odpady szczelnie zapakuj. Nie przenoś ich bez zabezpieczenia przez pozostałe pomieszczenia.
5. Zastosuj preparat grzybobójczy
Oczyść powierzchnię i nanieś preparat zgodnie z instrukcją. Nie skracaj czasu działania i nie zwiększaj samodzielnie stężenia. Specjalistyczne środki należy stosować przy zapewnionej wentylacji, z zachowaniem wszystkich ostrzeżeń producenta.
6. Dokładnie osusz ścianę
Przed nałożeniem nowego tynku, gładzi lub farby ściana musi być sucha. W razie wątpliwości wykonaj pomiar wilgotności materiału. Zbyt wczesne zamknięcie wilgoci pod kolejnymi warstwami może doprowadzić do ponownego pojawienia się grzyba.
7. Odtwórz warstwy wykończeniowe
Nowy tynk i farbę nakładaj dopiero po usunięciu przyczyny, zakończeniu odgrzybiania i wysuszeniu muru. Powłoka o właściwościach przeciwgrzybiczych może ograniczać rozwój nalotu, ale nie zastąpi prawidłowej wentylacji, ogrzewania ani naprawy izolacji budynku.
















